Y Gêm - Gareth F. Williams

Updated: Feb 16, 2020

*Scroll down for English & comments*


Rhyfel. Cyfeillgarwch. Hiraeth. Pêl-droed.

War. Friendship. Longing. Football.


♥ ♥ Enillydd Gwobr Tir na n-Og 2015

Tir na n-Og Award Winner 2015 ♥ ♥

Genre: hanesyddol, rhyfel / historical, war

Gwerth addysgiadol/educational value: ◉◉◉◉◎

Negeseuon positif/positive messages: ◉◉◉◎◎

Themau trist,anodd/upsetting,tough themes: ◉◉◉◎◎

Trais, ofn/violence, scary: ◉◉◎◎◎

Iaith gref/language: ◉◎◎◎◎

Rhyw/sex: ◎◎◎◎◎

Her darllen/reading difficulty:: ◉◉◉◎◎

Dyfarniad/verdict: ★ ★ ★ ★ ★

Dyma stori bwerus sy’n adrodd hanes dau ffrind, Alun y Gelli a Tecwyn Tŷ’r Nant wrth iddyn nhw dyfu i fyny ym mhentref Nantfechan cyn ymuno â’r fyddin yng nghyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf. Nofel hanesyddol yw hon, gydag elfennau arswydus sy’n cynnwys nifer o gyfeiriadau at ffeithiau a digwyddiadau gwir. Mae’r awdur wedi plethu hyn yn feistrolgar gyda stori ffuglen am fywyd y ddau ffrind sy’n deimladwy iawn. Hwn yw’r chweched tro i Gareth F.Williams ennill Gwobr Tir na n-Og ac mae’n hawdd gweld pam.



Mae’r nofel wedi ei rhannu’n sawl ran. Yn gyntaf, clywn am ddiwrnod trawsnewidiol pan aeth y ddau ffrind i’r goedwig a dod ar draws hen dŷ arswydus. Digwyddodd rhywbeth brawychus yno wnaeth newid perthynas y ffrindiau gorau am byth.


Erbyn hyn, mae Alun yn hen ddyn, sy’n edrych yn ôl dros ei fywyd. Dyma sut rydym yn cael gwybod am fywyd yn y pentref yn arwain i fyny at y Rhyfel, ac yna, hagrwch ac erchylltra’r ffosydd yn Frelinghien, Ffrainc.

Yn dilyn digwyddiadau yn yr hen dŷ, fuodd ‘na fawr o Gymraeg rhwng y ddau eto. A dweud y gwir, gallwch fynd mor bell a dweud eu bod nhw bellach yn elynion, sy’n ddryswch mawr i’w ffrindiau agos.


Mae pêl-droed yn gefndir i’r stori, ac yn ogystal ag wynebu ei gilydd ar y cae pêl droed lleol, mae Alun a Tecs yn ffeindio’u hunain yng nghwmni ei gilydd eto yn y ffosydd. Tybed a all y ddau anghofio am helynt y gorffennol a bod yn gyfeillion unwaith eto? Mae’r ddau yn profi rhywbeth arbennig iawn ar ddiwrnod Nadolig 1914, mewn cadoediad byr rhwng y milwyr Prydeinig ac Almaenig lle stopiodd yr ymladd er mwyn dathlu’r wŷl a chael gêm gyfeillgar o bêl droed. Yn ddiweddar, mae hysbysebion Nadolig fel un Sainsbury’s wedi tynnu sylw at y digwyddiad nodedig yma.



Mae’r awdur yn trafod nifer o bethau pwysig fel y feirniadaeth gref o’r Gweinidog, Erasmus Williams, yn defnyddio ei statws yn y gymuned i recriwtio dynion ifanc i’r fyddin. Hefyd, mae cyfeiriad at yr arferiad dirmygadwy o roi pluen wen i fechgyn oedd wedi aros gartref er mwyn eu cywilyddio i ymuno â’r fyddin.