Cri'r Dylluan - T. Llew Jones

*Scroll down for English & comments*


Nofel hanesyddol am y 'Merched Beca'

Historical fiction about Rebecca Riots


Genre: hanesyddol, ffuglen / historical, fiction

Negeseuon positif/positive messages: ◉◉◎◎◎

Themau trist,anodd/upsetting, tough themes: ◉◎◎◎◎

Trais, ofn/violence, scary: ◉◉◉◎◎

Iaith gref/language: ◎◎◎◎◎

Rhyw/sex: ◎◎◎◎◎

Hiwmor/humour: ◎◎◎◎◎

Her darllen/reading difficulty:: ◉◉◉◉◎

Dyfarniad/Rating: ★★★☆☆

Dwi’m yn siŵr pam, ond ron i’n nerfus iawn wrth feddwl am ddarllen llyfrau T Llew Jones. Dwi’n meddwl fod hyn yn deillio o fy nghyfnod yn yr ysgol, yn astudio un o’i nofelau. Ar y pryd, dwi’n meddwl fod y llyfr braidd yn anodd i mi a doeddwn i ddim cweit wedi deall y plot. Beth bynnag, fe welais fod Gomer wedi ail brintio rhai o’i glasuron, felly mi benderfynais roi ail-gynnig ar un o lyfrau Brenin Llenyddiaeth Plant Cymru… Tybed os ga i fwy o lwc yr ail dro?



Mae Cri’r Dylluan yn nofel sy’n dilyn hanes Merched Beca yng nghanol yr 19eg ganrif, rhwng 1839-1843 yn Ne Orllewin Cymru. Nofel hanesyddol ydi hon, sy’n golygu fod y digwyddiadau yn rhai go iawn, ond maen nhw’n cael eu hadrodd drwy stori ffuglen. Roedd ffermwyr tlawd Cymru’n cael eu cosbi’n ariannol gan fod rhaid iddynt dalu er mwyn cael croesi’r tollbyrth ar hyd a lled Cymru. Roedd y ‘turnpike trusts’ yn rheoli’r ffyrdd a chawsent eu sefydlu gan y gwŷr bonheddig, er mwyn codi tollau ar y ffermwyr tlawd pob tro roeddent angen defnyddio’r ffyrdd. Roedd y dynion cyfoethog yn elwa ar draul y werin dlawd. Yn y pen draw, cafodd y ffermwyr lond bol, ac felly dechreuodd sefydliad ‘Merched Beca.’ Grŵp o ffermwyr oedd y rhain, oedd yn gwisgo dillad merched, yn duo eu hwynebau ac yn mynd allan ganol nos i chwalu’r tollbyrth yn racs mewn protest.



I’r bobl gyffredin, roedd ‘Merched Beca’ yn arwyr - yn amddiffyn hawliau’r ffermwyr, ond i’r gwŷr bonheddig, roedden nhw’n drafferthus iawn- yn cael eu gweld fel terfysgwyr a throseddwyr. Galwyd y ‘troops’ i’r ardal i geisio atal y difrod.


Mae’r stori yn dechrau’n syth wrth i un o’r ffermwyr, Tomos Bryn Glas, golli ei dymer gyda Mitchell, un o swyddogion y tollbyrth am fod o wedi ceisio hawlio toll dwywaith mewn diwrnod. Yn ei ddicter, mae Tomos yn ymosod ar ŵr y tollborth ac yn ei anafu’n ddrwg. Hyn yw’r digwyddiad sy’n cychwyn y stori, wrth i’r awdurdodau chwilio am y ffermwr sy’n euog o sefyll i fyny yn erbyn y tollau annheg.


Rydym ni’n dod i gyfarfod dau fachgen lleol, Guto’r Gof a Huw Parri, wrth i’r ddau gael eu tynnu’n ddyfnach i fywyd giang y “Merched Beca”. Mae’r ‘merched’ wedi clywed am yr ymosodiad ar ddyn y tollborth ac yn awyddus i recriwtio aelodau newydd yn yr ardal. Cyn bo hir, mae’r ddau yn dod i gyfarfod rhai o arweinwyr dirgel y mudiad, fel Twm Carnabwth ac yn ymuno gyda nhw i ymosod a dinistrio tollbyrth yr ardal.


Maen nhw’n mynychu cyfarfodydd cyfrinachol ac yn gwneud difrod troseddol yn enw’r ‘merched.’ Mae hyn yn beryglus iawn achos mae’r gwŷr bonheddig yn gandryll ac yn barod i wobrwyo’n dda i geisio cael y ffermwyr i droi ar ei gilydd. Ydy eu cyfrinach yn saff neu oes 'na fradwr yn eu mysg?